Trà cổ thụ Việt Nam không mọc thành đồi thẳng hàng. Cây mọc rải rác trong rừng, thân cao quá đầu người, gốc phủ rêu và địa y, xen giữa cây rừng khác. Muốn hái phải leo, và muốn leo phải có người bản địa dẫn đường.
Đó là lý do câu chuyện vùng trồng luôn gắn với câu chuyện con người: những gia đình người Mông, Dao, Hà Nhì đã sống cạnh rừng chè qua nhiều đời.
Y Tý, Bát Xát — Lào Cai
Nằm ở độ cao trên 2.000 mét, Y Tý gần như quanh năm chìm trong mây. Biên độ nhiệt ngày đêm lớn khiến cây chè lớn chậm, tích lũy nhiều chất, búp phủ lớp lông tơ trắng dày.
Đây là nguồn nguyên liệu cho các lô bạch trà của Việt An Trà, trong đó có Bạch Mẫu Đơn Y Tý. Mùa hái chính rơi vào tháng Ba đến tháng Tư, khi ngày đã ấm mà đêm còn lạnh.
Đường lên bản mùa mưa thường lầy; nhiều hôm trà phải gùi bộ một quãng dài trước khi lên được xe.
Tây Côn Lĩnh — Hà Giang
Dãy Tây Côn Lĩnh là một trong những vùng chè Shan Tuyết cổ nhất còn lại. Có những gốc chè đường kính hai người ôm, tuổi đời được người bản địa tính bằng “đời ông, đời cụ”.
Chất trà ở đây dày và mạnh, hậu ngọt kéo dài, rất hợp làm phổ nhĩ sống ép bánh để cất lâu năm.
Người Dao đỏ trong vùng có tập quán không chặt cây chè, kể cả khi phát nương. Chính tập quán ấy giữ được rừng chè cho tới hôm nay.
Suối Giàng — Yên Bái
Ở độ cao khoảng 1.400 mét, Suối Giàng nổi tiếng với quần thể chè Shan Tuyết cổ thụ. Sương mù dày, đất mùn sâu, cây chè cho búp mập và hương hoa rõ.
Đây là vùng nguyên liệu cho các lô lục trà và hồng trà có hương thanh, dễ uống với người mới bắt đầu.
Cách Việt An Trà làm việc với vùng trồng
Chúng tôi mua theo lô, không mua gom đại trà. Mỗi lô gắn với một khu chè, một mùa hái và một người làm trà cụ thể.
Giá thu mua thỏa thuận trực tiếp với hộ hái và hộ sao, không qua trung gian. Trả đủ ngay trong mùa, vì đó là khoản thu chính của nhiều gia đình trong năm.
Xưởng chế biến đặt ngay trong vùng, để búp trà không phải đi xa trước khi được làm héo.
Sản lượng mỗi lô vì thế rất nhỏ và không lặp lại. Hết lô là hết; mùa sau sẽ là một hương vị khác, và chúng tôi ghi rõ điều đó trên từng hộp.
Giữ rừng chè cũng là giữ nghề
Cây chè cổ thụ không trồng lại được trong một đời người. Một gốc bị chặt là mất vĩnh viễn.
Với chúng tôi, mua trà đúng giá và mua đều đặn hằng năm là cách thiết thực nhất để một gia đình thấy rừng chè đáng giữ hơn nương ngô.
Nếu bạn từng uống một chén trà có vị ngọt trở lại ở cuống họng sau khi nuốt, thì vị ngọt ấy bắt đầu từ một gốc chè nào đó vẫn còn đứng trong rừng.